ZAJEDNIČKA IZJAVA
KATOLIČKO-PRAVOSLAVNE KOMISIJE*

Crkveno jedinstvo, sabornost i vlast

Ravena, Italija 15. novembar 2007 (engleska verzija na http://www.zenit.org/ ).. – Ovo je dokumenat sa plenarnog zasedanja Zajedničke Komisije za bogoslovski dijalog između Rimokatoličke i Pravoslavne Crkve održanog od 08. do 14. oktobra u Raveni. Izlaganje koje je danas pušteno u javnost naslovljeno je kao: Eklisiološke i kanonske posledice svetotajinske prirode Crkve: crkveno jedinstvo, sabornost i vlast.

Uvod

1. Da svi jedno budu, kao ti, Oče, što si u meni i ja u tebi, da i oni u nama jedno budu da svijet vjeruje da si me ti poslao. (Jn. 17, 21) Blagodarimo trojedinome Bogu koji nas je okupio - članove Zajedničke Komisije za bogoslovski dijalog između Rimokatoličke i Pravoslavne Crkve – kako bismo zajedno u poslušnosti mogli odgovoriti na ovu Isusovu molitvu. Svesni smo da se naš dijalog obnavlja u svetu koji se u poslednje vreme potpuno menja. Procesi sekularizacije i globalizacije, te izazovi koje novi susreti hrišćana i vernika drugih religija nameću, potrebuju da učenici Hristovi posvedoče svoju veru, ljubav i nadu sa novom revnošću. Neka bi Duh vaskrsloga Gospoda osnažio naša srca i umove kako bismo ubrali plodove jedinstva u odnosu naših Crkava, kako bismo zajedno mogli vaspostaviti jedinstvo i mir čitavog ljudskog roda. Neka nas isti Duh vodi potpunom izražavanju tajne crkvenog (eklisiološkog) jedinstva, da blagodarno primimo kao predivni dar Božiji svetu, tajnu čija krasota zrači posebno u svetosti svetitelja u koju smo i mi prizvani.

2. Sledujući planu usvojenom na prvom zasedanju na Rodosu 1980. g. Zajednička Komsija je razgovarala o tajni crkvene kinonije u svetlosti tajne Svete Trojice i Evharistije. To je omogućilo dublje razumevanje crkvenog jedinstva, kako na nivou pomesnih zajednica sabranih oko svog episkopa tako i na nivou odnosa među episkopima i među pomesnim crkvama kojom svaki rukovodi zajednicom u jedinstvu sa Jednom vaseljenskom Crkvom Božijom. (Munich Document 1982.). Kako bismo razjasnili prirodu jedinstva Zajednička Komisija je posebno naglasila odnos koji postoji između vere, svetih tajni – tri svete tajne posvećenja u hrišćanstvo – i jedinstva Crkve (Bari Document 1987.). Zatim proučavanja Svete tajne rukopoloženja u svetotajinskom domostroju Crkve, Komisija je jasno ukazala na ulogu apostolskog prejemstva kao jemca kinonije celokupne Crkve i njenog kontinuiteta sa Apostolima u svakom vremenu i na svakom mestu (Valamo Document 1988.). Od 1990. do 2000. glavna tema o kojoj je Komisija diskutovala je problem unijata (Balamand Document 1993. i Baltimoore 2000.), tema koja će naknadno biti razmatrana. Sada započinjemo sa temom pomenutom u valamskom dokumentu, a tiče se crkvenog jedinstva, sabornosti i vlasti.

3. Na osnovu ovih osnovnih tvrdnji naše vere, sada moramo izvesti eklisiološke i kanonske zaključke koji ishode iz svetotajinske prirode Crkve. Budući da Evharsitija, u svetlu tajne Svete Trojice, čini kriterijum crkvenog života u celosti, kako institucionalne strukture vidljivo izražavaju tajnu ove kinonije? Budući da se jedna i sveta Crkva ostvaruje u svakoj pomesnoj crkvi kroz Evharsitiju, a istovremeno i u kinoniji svih Crkava, kako se ovo svetotajinsko ustrojstvo manifestuje u njihovom životu?

4. Jedna i mnoge, odnos između jedne Crkve i više pomesnih crkava, taj konstitutivni odnos Crkve, takođe nameće pitanje odnosa između prirodne vlasti (autoriteta) u svakoj crkvenoj ustanovi i sabornosti, koja izvire iz tajne Crkve kao zajednice. Budući da su termini „vlast (autoritet)“ i „sabornost“ veoma široki, objasnićemo ih onako kako ih mi razumemo. (1)

1. Načela sabornosti i vlasti

1. Sabornost

5. Termini sabornost ili sinodalnost potiču od reči „sabor“ (na grčkom „synodos“, na latinskom „concilium“), a u osnovi ukazuju na sabranje episkopa koji vrše određenu dužnost. Međutim, ovaj termin u širem smislu može ukazivati na sve članove Crkve (up. sa ruskim terminom „sobornost“) . Sledstveno, govorićemo pre svega o sabornosti ukazujući na to da svaki član Tela Hristovog, kroz krštenje, ima svoje mesto i određenu odgovornost u evharistijskoj kinoniji (na latinskom „communio“). Sabornost odražava tajnu Svete Trojice i u Njoj ima svoju osnovu. Tri Lica svete Trojice se „broje“ , kao što kaže sv. Vasilije Veliki (O Duhu Svetom, 45) bez naznačivanja kao „drugo“ ili „treće“ lice u smislu umanjivanja ili podređivanja. Slično tome, takođe postoji poredak (tadžis) među pomesnim crkvama, koji ne ukazuje na nejednakost u njihovoj crkvenoj prirodi.

6. Evharistija manifestuje trinitarnu kinoniju oživotvorenu (aktualizovanu) u vernima kao organskom jedinstvu nekolicine članova od kojih svaki ima neki dar, službu ili određeno služenje, neophodne u svojoj raznolikosti i različnosti date na izgrađivanje svih u jednom crkvenom Telu Hristovom (up. 1. Kor. 12,4–30). Svi su pozvani, uključeni i smatraju se odgovornima – svako u različitom, ali ne manje suštinskom smislu – u opštem ispunjenju dela, koja kroz Duha Svetoga, oprisutnjuju u Crkvi služenje Hristovo, Koji je Sam „put, istina i život“ (Jn. 14,6). Na ovaj način se sa Blagoslovenom Trojicom ostvaruje tajna spasonosne kinonije među ljudima.

7. Čitava zajednica i svaka ličnost u toj zajednici nosi „svest Crkve“ (eklesiastike syneidesis), kako to jelinsko bogoslovlje naziva, a prema latinskoj terminologiji to je sensus fidelium. Krštenjem i Miropomazanjem svaki član Crkve ima određenu vlast u Telu Hristovom. U tom smislu, svi verni (a ne samo episkopi) su odgovorni za veru koju ispovedaju na svom krštenju. Zajedničko je učenje da narod Božiji, primivši „Pomazanje od Svetoga“ (1. Jn. 2,20 i 27) u zajednici sa svojim pastirima ne mogu grešiti u pitanjima vere. (Jn. 16,13).

8. Episkopi po božanskom zakonu imaju poseban zadatak u propovedanju vere i u tumačenju pravila hrišćanskog vladanja. „Kao naslednici Apostola, episkopi su odgovorni za zajedničarenje u apostolskoj veri i za vernost zahtevima jevanđelskog života.“ (Valamo Document n. 40).

9. Sabori su glavni put kojim se ostvaruje zajednica među episkopima (up. Valamo Document n. 52). Jer, „povezujući prvojerarhe pomesnih crkava sa Sabranjem Apostola prisajedinjuje ih apostolskoj zajednici i time povezuje sve episkope zajedno. Oni takođe čine sabranje ukorenjeno u Duhu u jednom za svagda apostolskoj skupini – jedinstvenom svedoku vere. Ovo ne znači da bi oni samo trebali biti ujedinjeni u veri, milosrđu, misiji, izmirenju, već i to da imaju iste odgovornosti i istu službu u Crkvi“ (Munich Document, III 4).

10. Ova saborna dimenzija života Crkve je sama njena priroda. Naime, ona se temelji na volji Hristovoj za Njegov narod (up. Mt. 18, 15–20), čak i ako su njihova nepohodna kanonska uređenja uslovljena istorijskim, socijalnim, političkim i kulturnim kontekstom. Tako definisana saborna dimenzija Crkve zasniva se na tri nivoa crkvenog jedinstva: lokalnom, regionalnom i vaseljenskom – na lokalnom nivou, to su eparhije poverene episkopu; na regionalnom skupina pomesnih crkava sa svojim episkopima, koji „smatraju prvog među njima“ (Apostolski kanon 34.); i na vaseljenskom nivou, na kojem oni koji imaju prvenstvo (protoi) u različitim oblastima, zajedno sa svim episkopima, sarađuju u svemu onom što se tiče celovitosti Crkve. Na ovom nivou, takođe, protoi moraju smatrati ko je prvi među njima.

11. Crkva postoji na mnogim i različtim mestima, čime se i dokazuje njena katoličnost. Budući „katoličansko“ Telo Hristovo je živući organizam. Svaka pomesna crkva kada je u zajednici sa ostalim pomesnim crkvama jeste izraz jedne nedeljive Crkve Božije. Biti „katoličan“ prema tome znači biti u zajednici sa jednom Crkvom svih vremena i svih mesta. Zato narušavanje evharistijske zajednice znači ranjavanje jedne od suštinskih svojstava Crkve – njene katoličnosti.

2. Vlast (autoritet)

12. Kada govorimo o vlasti, mislimo na termin edžousia, kako je i dat u Novom Zavetu. Vlast u Crkvi dolazi od Gospoda i Glave, Isusa Hrista. Primivši vlast od Boga Oca, Hristos je nakon Vaskrsenja, kroz Duha Svetog deli sa Apostolima (up. Jn. 20, 22). Preko Apostola ona se prenosi na episkope, njihove naslednike, a preko njih na celu Crkvu. Gospod naš Isus Hristos projavljivao je ovu vlast na različite načine kroz koje se do eshatološkog ispunjenja (up. 1. Kro. 15, 24–28) Carstvo Nebesko manifestuje u svetu i to: učenjem (up. Mt. 5,2; Lk. 5,3);čineći čudesa (up. Mk. 1, 30–34; Mt. 14, 35–36); izgoneći nečiste duhove (up. Mk. 1, 27; Lk. 4, 35–36); otpuštanjem grehova (up. Mk. 2, 10; Lk. 5, 24); i vodeći svoje učenike putem spasenja (up. Mt. 16,24). U skladu sa Hristovom zapovešću (up. Mt. 28, 18–20) upražnjavanje vlasti svojstvene apostolima, a posle i episkopima uključuje propovedanje i učenje Jevanđelja, oboženje kroz svete tajne, posebno Evharistiju i pastirsko rukovođenje onih koji veruju (up. Lk. 10,16).

13. Vlast u Crkvi pripada samom Isusu Hristu, jednoj Glavi Crkve (up. Ef. 1, 22; 5,23). Duhom Svetim, Crkva kao Telo Njegovo učestvuje u njegovoj vlasti (up. Jn. 20, 22–23). Vlast u crkvi kao svoj cilj ima okupljanje čitavog ljudskog roda u Isusu Hristu (up. Ef. 1,10; Jn. 11,52). Vlast koja je povezana sa blagodaću primljenom u svetoj tajni rukopoloženja nije privatna svojina niti nešto delegirano od strane zajednice; već je to dar Duha Svetoga namenjen služenju (diakonia) zajednici i nikada upražnjavanu van nje. Njeno upražnjavanje uključuje učešće čitave zajednice – episkop budući u Crkvi i Crkva u episkopu (up. Sveti Kiprijan poslanica 66,8).

14. Projava vlasti u Crkvi, u Hristovo Ime, a silom Duha Svetoga, mora, u svim svojim oblicima i nivoima, biti služba (diakonia) ljubavi, kao što je to bila Hristova služba (Mk. 10, 45; J. 13, 1–16). Budući da vlast o kojoj ovde govorimo, projavljuje božansku vlast, ona može da živi u Crkvi samo u ljubavi između onoga ko je pruža i onoga ko je prima. Dakle, ovde se radi o vlasti bez dominacije, bez fizičke ili moralne prinude. Budući da ona podrazumeva učestvovanje u edžousia raspetog i uzvišenog Gospoda, kome je data sva vlast na nebu i na zemlji (Mt. 28, 18), ona može i mora da pozove na poslušnost. Istovremeno, zbog Ovaploćenja i Krsta, ona se radikalno razlikuje od vlasti predsednika naroda i vlastodržaca (Lk. 22, 25–27). Dok je ova vlast sigurno poverena ljudima koji, zbog raslabljenosti i greha, često se nađu u iskušenju da je zloupotrebe, ipak po samoj svojoj prirodi jevanđelsko poistovećivanje vlasti i služenja predstavlja osnovnu normu Crkve. Za hrišćane, vladati znači služiti. Projava i duhovna efikasnost crkvenog jedinstva su stoga osigurani kroz dobrovoljno slaganje i saradnju. Na ličnom nivou, ona se preobražava u poslušnost crkvenim vlastima, zarad sledovanja Hristu, Koji je unizio sebe i bio poslušan do smrti, i to do smrti na krstu (Fil. 2, 8).

15. Vlast u Crkvi je zasnovana na Reči Božijoj, prisutnoj i živoj u zajednici učenika. Sveto Pismo je otkrivena Reč Božija, i Crkva ju je, Duhom Svetim koji živi i dela u njoj, prepoznala u živom Predanju sv. apostola. U samom srcu ovog Predanja se nalazi Evharistija (up. 1.Kor. 10, 16–17; 11, 23–26). Autoritet Sv. Pisma proizilazi iz činjenice da je Reč Božija, pročitana u Crkvi i od strane Crkve, ta koja prenosi jevanđelje spasenja. Kroz Sv. Pismo se Hristos obraća zajednici i srcu svakog vernika. Crkva, Duhom Svetim koji živi u njoj, istinito tumači Sv. Pismo, odgovarajući potrebama vremena i različitih mesta. Neprekinuti običaj da se Jevanđelje postavi u sredinu sabranih, svedoči o Hristovom prisustvu u Njegovoj Reči, nezaobilaznoj na svim raspravama i pri donošenju svih odluka, ali istovremeno ono potvrđuje vlast Crkve da tumači Reč Božiju.

16. U Svojoj božanskoj Ikonomiji, Bog želi da Njegova Crkva bude ustrojena tako da vodi spasenju. O tome govori vera koja se propoveda i svete tajne koje se savršavaju po apostolskom prejemstvu. Vlast u crkvenoj zajednici je povezana sa ovim suštinskim ustrojstvom: njeno delovanje je regulisano kanonima i statutima Crkve. Neka od ovih pravila se mogu različito primeniti u skladu sa potrebama crkvene zajednice u različitim vremenima i na različitim mestima, pod uslovom da se sačuva to suštinsko ustrojstvo Crkve. Stoga, isto kao što učestvovanje u sv. tajnama pretpostavlja zajednicu iste vere (up. Bari Document, nn. 29–33), isto tako, radi vaspostavljanja punog crkvenog jedinstva, među našim Crkvama mora postojati međusobno priznavanje kanonskih pravila u njihovim legitimnim različitostima.

17. Istaknuvši osnovu sabornosti i vlasti u Crkvi, i zapazivši složenost ovih termina, moramo odgovoriti na sledeća pitanja: Kako institucionalni elementi Crkve vidljivo izražavaju i služe tajni zajednice? Kako kanonsko ustrojstvo crkava izražava svoj svetotajinski život? Do sada smo napravili razliku između tri nivoa crkvenih institucija: pomesne Crkve okupljene oko njenog episkopa; regionalne, koja obuhvata nekoliko susednih pomesnih crkava i one vaseljenske (oikoumene) koja obuhvata sve pomesne crkve.

1. Lokalni nivo

18. Crkva Božija postoji tamo gde postoji zajednica sabranih na Evharistiji, kojom načalstvuje, neposredno ili preko svojih sveštenika, episkop, legitimni prejemnik apostola, koji propoveda veru primljenu od apostola, a koji je u zajednici sa ostalim episkopima i njihovim crkvama. Plod ove Evharistije i ovoga služenja jeste sabranje u autentičnu zajednicu vere, molitve, bratske ljubavi i međusobne pomoći, svih onih koji na krštenju primiše Duh Hristov. Ova zajednica jeste okvir u kojem se projavljuje sva crkvena vlast. Zajednica, dakle, jeste kriterijum za njenu projavu.

19. Misija svake pomesne Crkve, po milosti Božijoj, jeste da ona bude mesto služenja i veličanja Boga, mesto širenja Jevanđelja, mesto na kome se savršavaju sv. tajne, gde verni teže da prevaziđu svetsku patnju, i gde svaki vernik može pronaći spasenje. Crkva je svetlost svetu (Mt. 5, 14–16), kvasac (Mt. 13, 33), carsko sveštenstvo (1.Pt. 2, 5, 9). Kanonska pravila koja njome rukovode za svoj cilj imaju upravo ostavrivanje ove misije.

20. Krštenjem, kojim svaki čovek postaje deo Hrista, pozvan je da, shodno darovima Duha Svetoga, služi zajednici (1.Kor. 12, 4–27). Tako, kroz zajednicu, u kojoj svi stoje na raspolaganju jedni drugima, pomesna crkva se već čini „sabornom“ ili „sinodskom“ po svojoj strukturi. „Sinodalnost“ se ne projavljuje samo kroz solidarnost, međusobnu pomoć i nadopunjavanje, koje različite službe imaju. Zaista, sveštenstvo je sabor episkopa (up. St. Ignatius of Antioch, To the Trallians, 3), a sveštenoslužitelj je njegova „desna ruka“ (Didascalia Apostolorum, 2, 28, 6), tako da se prema učenju sv. Ignjatija Antiohijskog, sve se obavlja u harmoniji (up. To the Ephesians, 6). Međutim, sinodalnost, takođe, obuhvata i sve članove zajednice, koji su poslušni svome episkopu, koji je protos i glava (kephale) pomesne Crkve. Sledujući istočnoj i zapadnoj tradiciji, aktivno učestvovanje laika, kako muškaraca, tako i žena, monaha i hirotonisanih osoba, utiče na eparhijski i parohijski život kroz mnoge oblike služenja i misije.

21. Darovi članova zajednice potiču od jednoga Svetoga Duha, i oni su usmereni na dobrobit svih. Ova činjenica rasvetljava zahteve i granice vlasti svake crkve. Ne bi trebalo da postoji nikakva pasivnost niti zamena funkcija, kao ni odbacivanje ili dominacija jednih nad drugima. Svi darovi i službe u Crkvi se sabiraju u jedinstvo, kojim rukovodi episkop, koji predvodi zajednicu pomesne Crkve. Svi su pozvani da se učestvovanjem u sv. tajnama obnove Duhom Svetim, te da prebivaju u neprekidnom pokajanju (metanoia), čime se učvršćuje njihova zajednica u istini i milosrđu.

2. Regionalni nivo

22. Budući da se Crkva otkriva kao katoličanska u sabranju lokalne Crkve, ova katoličnost se nepatvoreno projavljuje u zajednici sa ostalim crkvama koje ispovedaju istu apostolsku veru i dele istu crkvenu strukturu, počevši od njihove zajedničke odgovornosti za misiju u svojim oblastima (up. Munich Document, III, 3, i Valamo Document, nn. 52 i 53). Zajednica među crkvama se izražava kroz hirotoniju episkopa. Ovo postavljanje, po kanonskom poretku, obavljaju trojica ili više episkopa, ili makar dvojica (Nikeja 1, kanon 4), koji sveštenodejstvuju u ime episkopa i naroda Božijeg, budući da su svoju službu, po apostolskom prejemstvu, primili od Duha Svetog, polaganjem ruku. Kada se sve ovo sprovede u skladu sa kanonima, osigurana je zajednica među crkvama u istinskoj veri, sv. tajnama i crkvenom životu, isto kao i živa zajednica sa prethodnim pokolenjima.

23. Ova dejstvujuća zajednica između nekoliko pomesnih (lokalnih) crkava, od kojih je svaka katoličanska na svom mestu, ispoljava se kroz određene prakse, a to podrazumeva: učestvovanje episkopa u susednim episkopijama na hirotoniji episkopa pomesne Crkve; pozivanje episkopa iz druge Crkve da saslužuje na sabranju pomesne Crkve; pozivanje vernih iz tih drugih crkava da učestvuju u Evharistiji; slanje mirnih pisama po hirotoniji i obezbeđivanje materijalne pomoći.

24. Kanon koji je prihvaćen i na Istoku i na Zapadu, a izražava odnos između pomesnih crkava jedne regije glasi: „Episkopi svakoga naroda (ethnos) treba da znaju Prvog (protos) između njih i da ga smatraju kao glavu (kephale), i ništa suvišno da ne čine bez njegovog mišljenja (gnome), nego svaki neka čini samo ono što se tiče njegove eparhije (paroikia) i njoj područnih mesta. Ali ni onaj (protos) neka ne čini ništa bez znanja sviju ostalih episkopa. Jer tako će biti jednodušnost (homonoia) i proslaviće se Bog, kroz Gospoda, u Svetome Duhu, Otac i Sin i Sveti Duh.“ (Apostolski kanoni, 34).

25. Ovo pravilo koje se u nekoliko oblika provlači kroz kanonsko predanje, tiče se svih odnosa između episkopa jedne oblasti, bilo mitropolije ili patrijaršije. Njegova praktična primena se može videti na sinodima ili saborima jedne oblasti, regije ili patrijaršije. Činjenica da je sastav pomesnog sinoda uvek u suštini episkopski, čak i kada uključuje druge članove Crkve, otkriva prirodu sinodalnog autoriteta. Samo episkopi imaju pravo odlučivanja. Autoritet sinoda je zasnovan na prirodi same episkopske službe, te projavljuje njenu sabornost pri sabranju crkava.

26. Sinod (ili sabor) po svojoj suštini obuhvata učestvovanje svih episkopa jedne oblasti. On se rukovodi principom konsenzusa ili saglasnosti (jednodušnosti), koji se izražava kroz evharistijsko služenje, kako se kaže u završnoj doksologiji gorenavedenog trideset četvrtog Apostolskog kanona. Dakle, suština je da je svaki episkop po svojoj pastirskoj brizi i sudija, te da je pred Bogom odgovoran za poslove svoje eparhije (up. Cuprian, Ep. 55, 21); stoga je on i čuvar sabornosti (katoličnosti) njegove pomesne Crkve, te uvek mora pažljivo prpovedati zajedničarenje sa ostalim crkvama.

27. Prema tome, regionalni sinod ili sabor nema nikakav autoritet nad ostalim crkvenim oblastima. Ipak, razmena informacija i konsultacije između predstavnika nekoliko različitih sinoda projavljuju katoličnost, kao i uzajamnu bratsku pomoć i brigu, koji bi trebalo da vladaju među svim pomesnim crkvama, zarad veće opšte koristi. Svaki episkop je odgovoran za vascelu Crkvu zajedno sa svojom braćom u jednoj i istoj apostolskoj misiji.

28. Na taj način nekolicina crkvenih provincija polako osnažuje svest o opštoj odgovornosti. To je bio jedan od razloga pojave patrijaršija u istoriji Crkve. Patrijaršijskim sinodima upravljaju ista eklisiološka načela i iste kanonske norme kao i u provijcijskim sinodima.

29. U kasnijim vekovima, kako na Istoku, tako i na Zapadu, razvili su se novi oblici zajedništva među pomesnim crkvama. Na hrišćanskom Istoku se osnivaju nove Patrijaršije i autokefalne crkve, dok se u latinskoj crkvi kasnije javljaju posebna grupisanja biskupa – Biskupske konferencije. Sa stanovišta eklisiologije, to nisu samo admnistrativne skupine, već one izražavaju duh zajedništva u Crkvi, a da istovremeno poštuju raznolikost ljudskih kultura.

30. Naime, regionalna sabornost, bez obzira na kanonska pravila, ukazuje da Crkva Božija nije nekakva zajednica ličnosti ili pomesnih crkava odsečenih od njenih ljudskih korena. Pošto je ona zajednica spasenih i budući da to spasenje podrazumeva „obnovu tvorevine“ (up. St. Irenaeus, Adv.Haer. 1, 36, 1), ona (Crkva Božija, prim. prev.) prihvata čovekovu ličnost sa svim onim što njega ili nju vežu za ljudsku realnost kakvu je Bog stvorio. Crkva nije samo skupina individua, već je čine zajednice različitih kultura, drugačije istorije i socijalnih struktura.

31. Sabornost se u svome istinskom svetlu pokazuje pri okupljanju pomesnih crkava na regionalnom nivou. Ona je izraz prisustva (realnosti) spasenja ne u nekom neodređenom prostoru, već u ljudskom rodu, koji je Bog stvorio i došao da ga spase. U tajni spasenja, ljudska priroda se istovremeno predstavlja u svoj svojoj punoti, ali se i leči od greha koji se uvukao u nju kroz samo-dovoljnost, gordost, nepoverenje prema drugima, agresivnost, ljubomoru, zavist, klevetu i mržnju. Crkvena zajednica je dar kojim se u Duhu vaskrslog Gospoda, okuplja čitav ljudski rod. Ovo jedinstvo, sabrano Duhom Svetim, te stoga i sačuvano od jednoličnosti, iziskuje i na taj način čuva, ali moglo bi se reći i naglašava, različitost i posebnost.

3. Vaseljenski nivo

32. Svaka pomesna crkva nije samo u zajednici sa susednim crkvama, već sa svim pomesnim crkvama, sada postojećim u svetu, sa onima koje behu na početku i sa onima koje će biti u budućnosti, kao i sa Crkvom koja se već nalazi u slavi. U skladu sa Hristovom voljom, Crkva je jedna i nerazdeljiva, uvek i svuda ista. Obe strane u Nikeo-carigradskom Simvolu vere ispovedaju da je Crkva jedna i saborna. Njena sabornost obuhvata ne samo raznolikost ljudskih zajednica, već i njihovo osnovno jedinstvo.

33. Stoga je jasno da se u svim pomesnim crkvama mora ispovedati i živeti jednom i istom verom; jedna i ista Evharistija mora da se služi na svim mestima, te jedno i isto apostolsko služenje treba da preovladava u svim zajednicama. Pomesna crkva ne može da menja Simvol vere, donesen na vaseljenskim saborima, iako Crkva uvek treba da „daje primerene odgovore na nove probleme, odgovore zasnovane na Svetom Pismu i u skladu i suštinskom jedinstvu sa prethodnim dogmama“ (Bari Document, n. 29). Isto tako, pomesna crkva svojim jednostranim odlukama nema pravo da menja osnovu službe, te nijedna pomesna crkva ne može da služi Evharistiju svojevoljno odvojeno od ostalih pomesnih crkava, a da pri tome ne naruši crkveno jedinstvo. U svim ovim situacijama, dotičemo se samih granica zajedništva – tj. samog bića Crkve.

34. Upravo zbog ove zajednice, sve crkve kanonima regulišu sve što se tiče Evharistije i sv. tajni, služenja i rukopoloženja, predanja i propovedanja vere. Sasvim je jasno zbog čega su u ovom domenu potrebni kanoni i disciplinska pravila.

35. Tokom istorije, kada su se pojavili ozbiljni problemi koji su uticali na vaseljensko zajedništvo i slaganje među crkvama – s obzirom na autentično tumačenje vere ili službe i njihov odnos sa vaseljenskom Crkvom, ili s obzirom na opštu disciplinu koju zahteva držanje Jevanđelja – pribegavalo se vaseljenskim saborima. Ovi sabori su bili vaseljenski ne samo zbog toga što su okupljali episkope iz svih oblasti, a naročito one iz pet najvećih sedišta – Rima, Carigrada, Aleksandrije, Antiohije i Jerusalima – u skladu sa njihovim drevnim poretkom (tadžis), već su nazvani vaseljenskim upravo zbog toga što značajne dogmatske odluke i njihove formule, naročito one vezane za najznačajnija pitanja, povezuju sve crkve i sve verne svih vremena i na svim mestima. Zato odluke vaseljenskih sabora ostaju normativ.

36. Istorija vaseljenskih sabora ukazuje na ono što bismo nazvali njihovim posebnim karakteristikama. O tome treba da se razgovara u našem budućem dijalogu, uzimajući u obzir razvoj crkvene strukture tokom poslednjih vekova kako na istoku, tako i na Zapadu.

37. Ekumeničnost saborskih odluka se prepoznaje kroz proces prihvatanja bilo nakon dužeg ili kraćeg vremena, prema kojima narod Božiji u celini – razmišljanjem, promatranjem, diskutovanjem i molitvom – u ovim odlukama prepoznaje jednu apostolsku veru pomesnih Crkava, koja je oduvek bila ista a čiji su učitelji (didaskaloi) i čuvari sami episkopi. Ovaj proces prihvatanja se različito tumači na Istoku i Zapadu, u skladu sa njihovim odgovarajućim kanonskim predanjem.

38. Stoga, sabornost ili sinodalnost podrazumeva nešto mnogo više od samo okupljenih episkopa. Ona obuhvata i njihove crkve. Prvopomenuti su nosioci i oni oživotvoravaju veru drugopomenutih. Odluke episkopa treba da se prihvate u samom životu crkava, naročito u njihovom liturgijskom životu. Saglasno tome, i svaki sabor, koji je u punom i pravom smislu vaseljenski, predstavlja projavu i služenje vascele Crkve.

39. Za razliku od eparhijskih i regionalnih sinoda, vaseljenski sabor predstavlja „instituciju“ čija se sazivanja regulišu kanonima. To je prevashodno „događaj“ (kairos) nadahnut Duhom Svetim Koji upravlja Crkvom, tako što u njoj razvija potrebne institucije, koje odgovaraju njenoj prirodi. Ova usaglašenost između Crkve i sabora je toliko duboka, da čak i nakon razilaženja Istoka i Zapada, kada se održavanje vaseljenskih sabora činilo nemogućim u strogom smislu te reči, obe crkve su u slučajevima ozbiljnih kriza, nastavile da se pridržavaju kanona donesenih na vaseljenskim saborima. Ovi sabori su episkope pomesnih crkava doveli u zajednicu sa Rimom ili, drugačije shvaćeno, posebno sa Carigradom. U Rimokatoličkoj crkvi, neki od sabora održanih na Zapadu su prihvaćeni kao vaseljenski. Ovakva situacija, koja obema hrišćanskim stranama nalaže da sazivaju potrebne sabore, dovela je do neslaganja, koje je doprinelo međusobnom otuđenju. Zato treba pronaći sredstva za ponovno vaspostavljanje ekumenskog jedinstva.

40. U prvom milenijumu, uobičajeno jedinstvo crkava se održalo kroz bratske odnose episkopa. U drevnoj Crkvi, ovi odnosi između samih episkopa, između episkopa i njihovih poštovanih protoi, kao i između samih protoi u kanonskom poretku (tadžis), gradili su i učvršćivali crkvenu zajednicu. Istorija beleži savetovanja, poslanice i molbe glavnim sedištima, naročito Rimu, koje veoma živo izražavaju solidarnost koju stvara koinonia. Kanonski običaji kao što je upisivanje imena episkopa glavnih sedišta u diptihe i javno izloženje vere drugim patrijarsima pri izborima, predstavljaju konkretne izraze zajedništva (koinonia).

41. Obe strane se slažu da je ovaj kanonski poredak (tadžis) u vreme nepodeljene Crkve bio opšteprihvaćen. Štaviše, obe strane se slažu da Rim, budući da Crkva „prebiva u ljubavi“ po rečima sv. Ignjatija Antiohijskog (To the Romans, Prologue), zauzima prvo mesto u poretku, te da je episkop Rima prvi (protos) među patrijarsima. Međutim, obe strane se razilaze po pitanju tumačenja istorijskih činjenica iz ovoga perioda, a koje se tiču prava episkopa Rima kao protosa, što se već različito shvatalo u periodu prvog milenijuma.

42. Sabornost na vaseljenskom nivou, u skladu sa vaseljenskim saborima, podrazumeva aktivno učestvovanje episkopa Rima, kao protosa episkopa u glavnim sedištima, u postizanju dogovora između sabranih episkopa. Iako episkop Rima u prvim vekovima nije sazivao vaseljenske sabore, niti je ikada lično njima predsedavao, on je ipak imao velikog uticaja pri donošenju odluka.

43. Primat i sabornost međusobno zavise jedno od drugog. Zbog toga primat na različitim nivoima života Crkve – lokalnom, regionalnom i vaseljenskom, se uvek mora razmatrati u kontekstu sabornosti, a sabornost u kontekstu primata.

Što se tiče primata na različitim nivoima, želimo da potvrdimo sledeće: 1. Primat na svim nivoima predstavlja praksu duboko ukorenjenu u kanonsku tradiciju Crkve. 2. Dok činjenicu primata na vaseljenskom nivou prihvataju i Istok i Zapad, postoje razlike u pogledu njegove praktične primene, kao i u pogledu njegove bogoslovske osnove i zasnovanosti na Svetom Pismu.

44. U istoriji Istoka i Zapada, do devetog veka je prihvaćen niz pravila, uvek u kontekstu sabornosti, u skladu sa prilikama toga vremena, vezanih za protosa ili poglavara svakog crkvenog nivoa: lokalno, za episkopa kao protosa eparhije u odnosu na njegove prezvitere i vernike; regionalno, za protosa svake mitropolije u odnosu na episkope njegove provincije, i za protosa svake od pet patrijaršija, u odnosu na mitropolite svake oblasti; i na vaseljenskom nivou, za episkopa Rima kao protosa među patrijarsima. Razlika među ovim nivoima ne umanjuje svetotajinsku jednakost među episkopima niti katoličnost svake pomesne crkve.

45. Ostaje da se pitanje uloge episkopa Rima u odnosu na ostale crkve još studioznije prouči. Koja je posebna funkcija episkopa „prvog sedišta“ u eklisiologiji zajednice i u pogledu onoga što smo u ovome tekstu rekli o sabornosti i vlasti? Kako treba razumevati učenje prvog i drugog Vatikanskog sabora o vaseljenskom primatu i kako ga treba sprovoditi u svetlu eklisiološke realnosti prvog milenijuma? Ovo su suštinska pitanja za uspostavljanje našeg dijaloga i nade na ponovno vaspostavljanje zajednice među nama.

46. Mi, članovi Zajedničke međunarodne komisije za bogoslovski dijalog između Rimokatoličke i Pravoslavne Crkve, uvereni smo da gorenavedena izjava o crkvenom jedinstvu, sabornosti i vlasti predstavlja pozitivan i značajan napredak u našem dijalogu, te da nam osigurava dobre temelje za buduću diskusiju o pitanju primata na vaseljenskom nivou Crkve. Svesni smo da mnoga pitanja ostaju nerazjašnjena, ali verujemo da, podržani Isusovom molitvom „da svi jedno budu; da svijet vjeruje“ (Jn. 17, 21); te ako ostanemo poslušni Svetome Duhu, možemo da učvrstimo već postignuti dogovor. Ponovo potvrđujući i ispovedajući „jednoga Gospoda, jednu veru, jedno krštenje“ (Ef. 4, 5), slavimo Boga u Trojici, Ocu i Sinu i Svetome Duhu, koji nas je danas i sabrao. Pravoslavni učesnici osećaju da je važno da naglase da upotreba termina „Crkva“, „vaseljenska Crkva“, „nerazdeljiva Crkva“ i „Telo Hristovo“ u ovome dokumentu, kao i u sličnim dokumentima Zajedničke komisije, ni u kom slučaju ne narušava shvatanje Pravoslavne Crkve kao jedne, svete, saborne i apostolske Crkve, o kojoj se govori u nikjeskom Simvolu vere. Sa rimokatoličkog stanovišta, podrazumeva se ista svest da: jedna, sveta, saborna i apostolska Crkva „prebiva u Katoličkoj Crkvi“ (Lumen Gentium, 8); ovo ne isključuje priznavanje da elementi isitinske Crkve postoje van katoličke zajednice.

prevod s engleskog:
Sestrinstvo Trojeručice – Šibenik

   
 
*
КОНТАКТ -:_:-
KONTAKT *
:  :  :
Copyright 2004 SPC - Dalmatinska Eparhija.

Designed by SeRGio